تکنولوژی های جدید این امکان را فراهم کرده تا انسان بتواند از تمام ساعت های زندگیش استفاده کند و هیچ ساعتی را به بطالت نگذراند. انواع مختلف کتاب در حال حاضر شامل موارد زیر است:
۱. کتاب چاپی(یا کاغذی): این نوع کتاب که قدمت آن به هزاران سال پیش می رسد رایج ترین نوع کتاب است. در حال حاضر در ایران بیشترین تیراژ کتاب در این قالب منتشر می شود. کتاب هاب چاپی در قطع های مختلفی چاپ می شود.
۲. کتاب غیرچاپی یا دیجیتالی(e-Book): در سال های اخیر استفاده از رایانه موجب آسانی چاپ کتاب و توسعه ی چاپ و نشر کتاب های الکترونیکی شده است. در اواخر سده بیستم، تجهیزات ارتباطی مانند تلویزیون، رایانه و اینترنت، مفهوم کتاب به عنوان مهم ترین منبع اطلاعاتی را به چالش کشیدند. از سوی دیگر با ذخیره شدن اطلاعات یک کتاب در نوارهای صوتی و سی دی، تعریف کتاب بهعنوان مجموعهای از کاغذهای چاپشده یا دست نویس» نیز به چالش کشیده شده است. پیدایش کتاب های الکترونیکی به سال ۱۹۷۱ باز می گردد. این نوع کتاب که در قالب وسایل دیجیتالی مثل تبلت و تلفن همراه قابل استفاده است خود انواعی دارد:
الف) پی دی اف(PDF): در این قالب، کتاب به شکل عکس هایی پیوسته و بصورت یک فایل ذخیره می شود و به راحتی قابل استفاده در گوشی همراه، رایانه و تبلت است.
ب) کتاب صوتی(کتاب شفاهی یا کتاب گویا Audiobook): سندی است که به صورت صوتی تهیه می شود و روی نوار کاست، سیدی و … ضبط می شود. این اسناد معمولاً کتاب هایی هستند که قبلا به طور مکتوب منتشر شده اند و اکنون توسط خود نویسنده، مترجم و یا هنرپیشگان روخوانی می شوند. در حال حاضر سایت های اینترنتی بسیاری کتاب های صوتی ارایه می دهند. اخیرا نیز سایت ایران صدا که رادیوی اینترنتی صدا و سیما است برخی کتاب ها را به دو صورت نمایشی و روائی بعنوان کتاب صوتی در اختیار مخاطبان قرار داده است.
برای اینکه سرانه ی مطالعه افزایش یابد، این کار باید از نظر مردم به عنوان یک فعالیت ضروری شناخته شود. تا زمانی که مردم مطالعه را فعالیتی زائد و بی فایده بدانند سرانه ی مطالعه همچنان پایین خواهد بود. معضل مطالعه در کشور مانند بسیاری دیگر از مشکلات فرهنگی، یک مسئله تک بعدی نبوده و عوامل بسیاری در به وجود آمدنش صاحب نقش اند. برای حل این مشکل ابتدا باید این عوامل و نقش آن ها را شناسایی کرد. عوامل متعددی در پایین بودن سرانه مطالعه در ایران نقش دارند که مهم ترین عامل، عدم احساس نیاز به مطالعه از سوی اقشار مختلف جامعه است. در زیر به بررسی نقش بعضی از این عوامل پرداخته می شود:
۱. آموزش رسمی: متخصصان بر این باورند که آموزش رسمی در بی علاقگی مردم به مطالعه، بیشترین نقش را دارد. در مدارس به دانش آموزان اینگونه القا شده است که کتاب غیر درسی خواندن، ضد درس است و این باعث شده که از همان ابتدای تحصیل به مطالعه بی علاقه شوند. نقش نظام آموزشی در گسترش و نهادینه ساختن فرهنگ مطالعه و کتابخوانی کلیدی و سرنوشت ساز است. نظام آموزشی در واقع بخشی از شخصیت دانش آموزان را می سازد و چنانچه یکی از مولفه های این شخصیت، مطالعه باشد قطعا سرانه مطالعه در ایران بالا خواهد رفت. در سال ۱۳۷۳ اتفاق بزرگی در حوزه ترویج مطالعه افتاد و آن اجرای طرح خواندن با خانواده بود. در این سال مجموعه بزرگی از بهترین کتاب ها در اختیار خانواده ها قرار گرفت که اتفاق خوبی بود. اما طرح باید به شکلی ساختاری در آموزش و پرورش پیاده شود به این معنا که معلمان باید از مطالعات غیر درسی دانش آموزان شان استقبال کنند و آن ها را به این کار تشویق کنند.
۲. کمبود کتابخانه: در بعضی از شهرها یا محله های شهری دور بودن کتابخانه عمومی و وم صرف وقت زیاد باعث می شود که خانواده ها از مطالعه خودداری کنند. طبق آمار کنفرانس بین المللی کتابداری و اطلاع رسانی در هر جامعه ای برای هر ۳ تا ۵ هزار نفر باید یک کتابخانه عمومی وجود داشته باشد و اگر ما حداقل استاندارد را در نظر بگیریم باید برای هر ۵۰۰۰ نفر یک کتابخانه وجود داشته باشد، یعنی در کشور ما باید حدود ۱۴۰۰۰ کتابخانه عمومی وجود داشته باشد، درحالی که طبق آمار ارائه شده حدود ۱۵۰۰ کتابخانه داریم و اگر کتابخانه های مدارس، حوزههای علمیه و مساجد و غیره را هم در نظر بگیریم در مجموع حدود ۴۰۰۰ کتابخانه عمومی داریم و این بدین معنا است که ۱۰۰۰۰ کتابخانه کم داریم.
۳. عدم انتشار کتاب های ارزشمند: با یک نگاه کوتاه می توان دریافت شمار کتاب هایی که ارزش مطالعه داشته باشند در ۳۵ سال اخیر بسیار کم بوده و یا اگر بوده کمتر معرفی شده است. اگر سرانه مطالعه کم است باید گفت که در حال حاضر اصلا کتاب قابل مطالعه ای در بازار نیست و هر شاهکاری که هست مربوط به ادبیات ۴۰-۵۰ سال گذشته است. سنگینی ترازو کمتر به سمت تولیدات جدی ادبی بوده است.
۴. عدم تبیین جایگاه کتاب در خانواده: جایگاه وسایل مختلف گذران اوقات فراغت در خانواده ها شناخته شده نیست. از این رو به نظر می رسد در خانواده های ایرانی بیشترین وقت به رسانه های الکرونیکی (تلویزیون، ماهواره و بازی های رایانه ای) اختصاص می یابد. مطالعه امری اکتسابی است و گرایش به آن را میتوان از دوران کودکی پروراند و تقویت کرد، پس به جا است که والدین در کنار زحماتی که برای فرزندان خود میکشند، هزینهای را نیز برای تهیه و خرید کتاب متناسب با سن کودک خود هزینه کنند. اگر کتابخوانی در کودکان ادامه دار باشد، کودکان از همان ابتدای زندگی به کتابخوانی عادت پیدا میکنند و با تقویت، این عادت به رفتار تبدیل میشود. وقتی فرد لذت مطالعه را چشید و به آن احساس نیاز پیدا کرد، دیگر کتاب و کتابخوانی را رها نخواهد کرد.
۵. گرانی کتاب: از دیگر عواملی که در سال های اخیر باعث کاهش سرانه مطالعه شده است گرانی مواد قابل مطالعه(کتاب، مجله و .) است. این مهم بر عهده دولت است تا با اجرای ت های اقتصادی دقیق و حساب شده، تغییری در وضع اقتصادی طبقات مختلف مردم بوجود آورد. مشکل بزرگ اکثریت مردم در این زمینه، مساله کمبود درآمدها است که باید این معضل و مانع بزرگ با کمک دولتمردان و مسئولان از پیش پای مردم برداشته شود. دولت باید مطالعه را بعنوان یکی از مقوله های ضروری در سبد مصرفی خانوارها قرار دهد و برای آن برنامه ریزی اقتصادی داشته باشد.
درباره این سایت